May 09

Hava Deposu Hacmi

Bir hava deposunun büyüklüğü hacmine bağlıdır. Bu hacim litre veya m3 ölçü birimiyle gösterilir (1m3=1000 lt). Kompresörlerde hava depoları, havayı depolamak ve düzenli bir şekilde tesisata göndermek amacıyla kullanılmaktadır.

Daha önceki yazılarımızda bahsetmiş olduğumuz gibi hava depolarının debiye herhangi bir etkisi bulunmamaktadır. Bazı kullancılar, işletmelerinde hava yetersiz kaldığı durumlarda hava deposunu büyüterek bu sorunu aşabileceğini düşünmektedirler. Ancak bu tamamen yanlıştır. İşletmelerde hava yetersiz kalıyorsa öncelikle kompresörün kapasitesi kontrol edilmelidir.

Depo Büyüklüğünün Önemli Olduğu Durumlar

Ancak buna ek olarak hava tankının büyük olmasını gerektiren bazı özel durumlar oluşabilir. Mesela hava tüketen bir makine aldınız (pnömatik) ve makine bir defa çalıştığında belirli bir süre yüksek miktarda hava tüketiyor. Bunu örnekle açıklamaya çalışalım:

Makinenizin bir defa çalıştığında 1 saniyede tükettiği hava miktarı 1500lt/dk olsun ve bunu (th) tüketilen hava.

Makinenizin bir defa çalıştığında aralıksız hava tükettiği süre 5 saniye olsun (ts) tüketim süresi.

Makinemizin minimum basınç ihtiyacı 6 bar olsun.

Hesaplama:

ts*th= bir defa çalışmada tüketilen toplam hava miktarı.

5*1500=7500 lt bir defa çalışmada tüketilen toplam hava miktarı.

Şimdi bu 7500 litre havanın 5 saniye içerisinde harcanıcağını biliyorsak buna uygun olarak hava tankı seçimi yapmamız gerekmektedir.

2 yöntemle çözüme ulaşabiliriz.

1. Yöntem – Basıncın arttırılması.

Hava tankımızın 1000 litre, basıncımızın 8 bar olduğunu düşünelim. Bu durumda hava tankımız tam dolu olduğunda 8*1000=8000 litre hava depolamış olacaktır.

Hava tankımızdaki 8000 litre hava, makinemizin harcamış olduğu 7500 litre havayı karşılıyormuş gibi gözükebilir ancak makinemizin minimum çalışma basıncı 6 bar olduğundan;

1000 lt (hava tankı nominal hacmi) * 6 bar=6000 litre alt sınırımız olmaktadır. 8000 – 6000=2000 litre hava tankı içerisindeki kullanılabilir miktardır. 7500-2000=5500 litrelik daha hava ihtiyacımız bulunmaktadır.

Sonuç hava yetersizdir.

Aynı hava tankıyla (1000lt) 15 bar basınca çıktığımızı düşünürsek.

15*1000=15000lt hava tankında depolanan toplam hava miktarıdır.

6000 litre alt sınır.

15000-6000=9000 litre tanktaki kullanılabilir hava miktarı.

7500 litre makinemizin bir defada en az 6 bar da ihtiyaç duyduğu hava miktarı.

9000>7500 – kullanılabilir hava miktarı makinenin ihtiyaç duyduğu hava miktarından fazladır.

9000-7500=1500 litre kullanım sonrası ihtiyaç fazlası artan hava miktarı.

6000 + 1500=7500 kullanım sonrası tanktaki toplam hava miktarı.

7500/1000=7,5 bar kullanım sonrası tanktaki kalan toplam basınç.

Sonuç hava yeterlidir.

2. Yöntem – Hava Tankının büyüklüğünün arttırılması

Hava tankımızın 5000 lt olduğunu düşünürsek kompresörümüz 8 bara geldiğinde 8*5000=40000 lt depolanan toplam hava miktarı olur.

Hava tankımızın hacmi büyüdüğü için 6 bar basınçta 6*5000=30000 litre alt sınırımız vardır.

40000 – 30000 =10000 litre kullanılabilir depolanan hava miktarı.

10000 >7500 – kullanılabilir hava miktarı makinenin ihtiyaç duyduğu hava miktarından fazladır.

10000 – 7500 =2500 litre kullanım sonrası ihtiyaç fazlası artan hava miktarı.

30000 + 2500 =32500 litre kullanımdan sonra tankta kalan toplam hava miktarı.

32500 /5000 = 6.5 bar kullanımdan sonra tankta kalan basınç miktarı.

Sonuç : Hava yeterlidir.

Dikkat ettiyseniz kompresörün yetiştirme kapasitesiyle ilgili herhangi bir hesap yapmadım. Çünkü makinemizin uzun süre bekleyip 1 defa çalıştığını ve kompresörün sadece bu makineyi beslediği farz ettim. Eğer bu makine sıklıkla devreye giren bir makine olmuş olsaydı kompresörün kapasitesini arttırmam gerekirdi.

Değerlendirme:

1. Yöntemde 1000 litrelik bir tankın yüksek basınçlara dayanıklı olması gerekmektedir. 15 bar’a çıkarılan bir hava tankının en az 23 barda yetkili kişilerce su ile test edilip onaylanması gerekmektedir.

Avantajları:
  • Depo hacmi küçük olduğu için yer avantajı sağlar.
  • Maliyet fiyatı düşüktür.
Dezavantajları
  • Havayı sağlayan kompresörün yüksek basınca çıkmaya uygun tasarlanmış kompresör olması gerekmektedir. Pistonlu kompresörlerde 2 kademeyle yüksek basınçlara çıkılabilir. Vidalı kompresörlerde ise tavsiye edilen en yüksek basınç 13 bardır ve kayış-kasnak sistemi ile oynanarak devir düşürülmelidir.
  • 1000 litrelik 8 bar uyumlu bir hava tankına göre fiyatı yüksektir. Çünkü tankın sac kalınlığı artmaktadır.
  • Riski fazladır.

Hava ne kadar çok sıkıştırılırsa tansiyonuda o kadar yüksek olmaktadır. Buda havanın tanktan çıkarken oluşturduğu tazyiği arttırmaktadır. Kimi zaman bu tazyik avantaj iken kimi zaman dezavantaj olabilmektedir.

2. Yöntem de 5000 litrelik büyük hacimde bir tank 8 bara çıkarılmaktadır.

Avantajları
  • 8 bar’lık herhangi bir kompresör ile tankı doldurabilirsiniz.
  • Yüksek basınca çıkmaya gerek yoktur.
Dezavantajları
  • Hacimsel olarak yer işgal eder.
  • Taşıma – Maliyet fiyatı yüksektir.

Not: 1000 litrelik dik bir hava tankının yaklaşık boyutları : 200  cm yüksekliğinde 80 cm çapındadır. 5000 litrelik bir hava tankının yüksekliği yaklaşık 380 cm ve çapı yaklaşık 130 cm dir.

Örnekte vermiş olduğum tanklar haricindede tanklar kullanılabilir. aynı mantık ile basınç ve kapasite hakkında sonuçlara ulaşabilirsiniz.

Yazı biraz karışık olabilir 🙂 ancak mümkün olduğunca açık anlatmaya çalıştım.

Incoming search terms:

  • sabit hacimde basınç artınca depolanan hava miktarı
  • hava kompresörlerinin hava tutma kapasitesi
  • basınçlı hava tankı hesabı
  • hava tankı hesabı
  • 2000 lt hava tankının basıncı
  • hava tanklarının basınç kaybı hesabı
  • KOMPRESÖR TANK SEÇİMİ
  • kompresöre göre hava tankı seçimi
  • kullanılan hava debisine göre hava tankı hacmi hesaplama
  • hava tankı hacim hesaplama
Ağu 03

Basınç – Debi ilişkisi

Öncelikle şunu söylemek gerekir; basınç ve debi ters orantılıdır yani basınç arttıkça kompresör debisi azalır.

Kompresörlerin yapısı genelde 7-8 bar basınca uygun olarak tasarlanmıştır ve bu basınca uygun elektrik motoru ve malzemeler kullanılmıştır.

Sanayi ortamında hava tüketen cihazlarda genel olarak kompresörlerin basıncıyla uyumlu çalışmaktadırlar. Örneğin birçok hava tüketen plazma kesim, CNC tezgah gibi makinalar 5 – 6 bar alt basıncından daha düşük basınçlarda alarm vermektedirler.

Kimi özel durumlarda ise yüksek basınç hava ihtiyacı vardır. Kompresör Seçimi yazımızda da belirttiğimiz gibi kompresör almaya karar verdiğinizde öncelikle kullanım alanlarınızdaki minimum basınç ihtiyacınızı araştırmanız gerekmektedir. Çünkü yüksek basınçlı kompresör düşük basınç hava ihtiyacını karşılayabilir ancak düşük basınç kompresör yüksek basınç ihtiyacınızı karşılayamaz.

Basınç ihtiyacımıza en başta karar vermemizin nedeni nedir?

Çünkü alacağımız kompresörün sisteminin yapısı, hava tankının basınca dayanma gücü ve testi, ve diğer aksamlar istenilen basınç değerine uygun olarak fabrika çıkışı ayarlanmaktadır. Yani, siz 8 bar üst basınç değerine uygun bir kompresör alırsanız ve bunu daha sonra 13 bar’a çıkartmak isterseniz muhtemelen tüm kompresör ve kompresörle gelen diğer ürünleri değiştirmeniz gerekecektir.

8 bar basınç uyumlu kompresörün basıncını kontrolsüz bir şekilde yükseltirsek ne olur?

  •  Hava tankınızın patlama riskini arttırmış olursunuz. En önemli nokta budur. Hava tankınızın üzerinde bulunan etikette yazan çalışma basınç değerini kesinlikle aşmamanız gerekmektedir. Siz kompresörünüzün basıncını bilinçsiz bir şekilde arttırırsanız, ne zaman patlayacağı belli olmayan bir bomba elde etmiş olursunuz. Ayrıca basınç değerini arttırmasanız dahi hava tankının yıllık basınç testlerinin yaptırılması gerekmektedir. Bu çalışma bakanlığı tarafından ayrıca kontrol edilmektedir.
  • Varsa kompresörünüzün üzerindeki sigortalar ve şalterler korumaya geçer.
  • Kompresörünüzün ve hava tankının üzerindeki emniyet ventilleri devreye girerek mekanik olarak hava tankındaki fazla havayı tahliye eder.
  • Varsa emniyet için bulunan 2. duruk şalter devreye ve sistemi elektriksel olarak durdurur.

Kompresör üzerindeki koruma üniteleri devreye girmezse

  • Hava tankınız patlayabilir.
  • Elektrik motoru yanabilir.
  • Kompresörün yapısı zarar görebilir. Örneğin pistonlu kompresörde krank kesebilir.

Şimdiye kadar işin basınç kısmını açıkladım. Eğer basıncımızı arttırmak ve bu tür problemle karşılaşmak istemiyorsak basınç arttırırken debiden kaybetmemiz ve buna da kompresörümüzü alırken kara vermemiz gerekmektedir.

Kompresörle debi birbirne ters orantılı kavramlardır. Basınç arttıkça debi düşmektedir.

Pistonlu Kompresörlerde

Pistonlu kompresörlerde basınç kademe sistemi ile arttırılmaktadır. 8 bar kompresörlerde kademe yoktur ve kafalar sayesinde emilen hava doğrudan hava tankına gönderilir. Ancak 2 kademe kompresörlerde emilen hava doğrudan hava tankına değil tekrardan daha küçük yapıdaki basma kafasına iletilir. Burada 2. kez sıkıştırıldıktan sonra hava tankına basılır. Bu sayede kompresörünüzün debisi düşürülmüş ve basıncı yükseltilmiş olur.

Böylelikle kompresörünüzün yapısı yüksek basınca çıkmaya uyumlu hale gelmiş olur. Fabrika çıkışı bu şekilde imal edilen pistonlu kompresörün hava tankıda yine fabrika çıkışı yüksek basınca uygun imal edilir.

Vidalı Kompresörlerde

Vidalı kompresörlerde ise sistemin kayış kasnak ölçüleri değiştirlerek basınç yükseltilir. Vidalı kompresörlerde de basınç arttıkça debi düşmektedir. Üretici firmaya göre değişiklik göstersede genelde 13 – 15 bar maksimum çalışma basıncına kadar vidalı kompresörler ayarlanabilmektedir. Kayış – kasnak değiştirme işlemini yetkili personele yaptırmanız gerekmektedir.

Uyarılar

  • Yetkili personel haricinde kompresörünüzün basınç ayarıyla kesinlikle oynamayın.
  • Hava tankının yıllık testini mutlaka yaptırın.
  • Yüksek basınç kompresör aldıysanız kullanacağınız hava tankının kaç bar basınç için uyumlu olduğunu mutlaka kontrol ediniz.

Incoming search terms:

  • debi basınç
  • basınç debi ilişkisi
  • basınç hız debi hava
  • fan debi etiketi
  • debi basınç ilişkisi
  • basinç hiz ilişkisi
  • debi ile basınç arasındaki
  • fan debisi
  • hava kompresör barı nasıl yükseltilir
  • basınçla debi arasındaki ilişki
Haz 13

Paletli Kompresörler

Paletli Kompresörler

Bu kompresörlerin havayı sıkıştırma prensibi motora bağlanmış olan bir rotor ve rotor üzerindeki rotor eksenine dik olarak yerleştirilmiş paletlere bağlıdır. Kompresör çalıştırıldığında gövde ekseninden kaçık basma tarafı yüzeye yakın olarak yerleştirilmiş rotor dönmeye başlar. Dönüşü esnasında rotor içerisindeki hareketli paletler merkezkaç kuvveti ile rotordan ayrılma eğiliminde olurlar. Silindirik yapıdaki gövdenin yüzeyi ile sürekli temas halindeki paletler arasındaki hacim, emiş kısmında geniş iken basma kısmına yaklaştıkça paletler arasındaki hacim küçülür ve basınç artar. Bu sayede sisteme basınçlı hava gönderilir.

Yağlama

Paletli kompresörlerde, paletlerin gövde yüzeyi ile temasında sızdırmazlık sağlanabilmesi amacıyla sisteme yağ püskürtülür. Aynı zamanda yağ sistemin soğutulmasını da sağlamaktadır. Sisteme yağ ve hava basınç altında ve birlikte gönderilir. Bir seperatör (ayırıcı) filtresi yardımıyla sistemdeki yağ ve hava birbirinden ayrıştırılır. Yağ kompresörün içerisinde soğutularak devirdaim edilirken, hava radyatörden geçirilerek işletme tesisatına gönderilir.

Paletli kompresörlerde emme ve basma klapeleri (subap) kullanılmamaktadır. Basılan havanın geri etkisiniönlemek amacıyla basma kısmında bir çekvalf kullanılabilmektedir.

Paletli kompresörlerde havanın akışı düzenlidir. Tek kademeyle 5 bara kadar yükseltilebilen paletli kompresörler aynı zamanda vakum yaptırmak amacıylada kullanılabilmektedir.

Paletli kompresörler verimliliği paletlerin aşınmasıyla düşmektedir. Bu sebepten pistonlu ve vidalı kompresörlere göre daha çabuk servis gerektirebilmektedir.

Incoming search terms:

  • paletli kompresörler
  • paletli kompresör
  • ok paletli kompresrler
Haz 12

Yağsız Pistonlu Hava Kompresörleri

Yağsız Pistonlu Hava Kompresörleri

Bu kompresörler özel amaçlı kompresörlerdir. Gıda sektöründe ya da özel gazların sıkıştırılmasında tamamen yağsız bu kompresörler tercih edilmektedir. Normal pistonlu kompresörlerin sisteme yağ sızdırma ihtimali olduğu için yağsız pistonlu kompresörlere ihtiyaç duyulmuştur. Örneğin gıda sektöründe, sağlık sektöründe ya da kimyevi madde sektöründe yağsız kompresörlerin kullanılması gerekmektedir.

İlk başlarda yağsız kompresörlerin imalatında karbon kullanıldı ancak bu değişerek teflon ve sentetik malzemeler e yerini bırakmıştır. Teflon malzemelerin sıcaklık düştükçe performansı artmaktadır. Bu sebepten soğuk gazların basımında tercih edilmektedirler.

Ayrıca bu malzemeler paslanmaya karşı daha dirençlidir.

Avantajları

  • Yağsız çalışmalarından dolayı sisteme yağ sızdırmazlar.
  • Soğuk havalarda çalışmaya daha elverişlidirler.

Dezavantajları

  • Daha kolay arıza yapabilirler.
  • Daha çok yer kaplarlar.
  • Daha fazla enerji tüketirler.
  • Maliyetleri daha yüksektir.

Yardımcı Kaynak

TMMOB, Kompresörler, Prof. Dr. Kirkor Yalçın, Yayın no: MMO/560, sayfa :170

Haz 10

Seperatör

Seperatör

Seperatör, vidalı hava kompresörlerinde kullanılan ana kalemlerden birisidir. İngilizcede “seperator” olarak geçen bu kelimenin anlamı ayırıcı’dır. Bu ayırıcının görevi, vidalı kompresörlerin sisteminde yağ ile beraber dolaşan havayı birbirinden ayırmaktır. Seperatörlerin yapısında özel elyaf bir filtre kullanılmaktadır.

Vidanın dışarıdan emmiş olduğu hava ve sistemin içerisindeki yağ seperatör tankına birlikte gönderilir. Burada seperatör filtresi sayesinde yağ kompresörün içerisinde tutulur ve ayrıştırılan hava ayrı bir bölmeden tesisata gönderilir.

Daldırma seperatör filtre

Daldırma seperatör filtreler seperatör tankı içerisine yerleştirilir ve seperatör flanşı ile üstü kapatılarak sızdırmazlık sağlanır. Bu seperatörlerin uygulanabilmesi için seperatör tankı ve seperatör flanşı birbirine uyumlu şekilde civata deliklerine sahip olmalıdır. Bu filtreler tank içerisine yerleştirildiklerinden dışarıdan görünmezler.

Spin-on seperatör filtre

Spin-on seperatör filtreler yağ filtresine benzerler. Bunların kullanımı için ayrıca seperatör takozu adı verilen özel tutuculara ihtiyaç vardır. Tutucular, içlerindeki özel kanallar ile seperatör için ayrı, termostat için ayrı ve yağ filtresi için ayrı dolaşım sağlarlar. Ancak tutucular kullanım amacı ve üreticiye göre de değişiklik gösterebilir.

Incoming search terms:

  • seperatör nedir
  • seperatr
  • yağ seperatörü
  • hava seperatör
  • kompresör seperatörü nedir
  • kompresör seperatör filtre
  • yağ seperatörü nedir
  • hava kompresörlerinde separatörün görevi
  • seperatörün görevi nedir
  • seperatör filtresi