May 09

Hava Deposu Hacmi

Bir hava deposunun büyüklüğü hacmine bağlıdır. Bu hacim litre veya m3 ölçü birimiyle gösterilir (1m3=1000 lt). Kompresörlerde hava depoları, havayı depolamak ve düzenli bir şekilde tesisata göndermek amacıyla kullanılmaktadır.

Daha önceki yazılarımızda bahsetmiş olduğumuz gibi hava depolarının debiye herhangi bir etkisi bulunmamaktadır. Bazı kullancılar, işletmelerinde hava yetersiz kaldığı durumlarda hava deposunu büyüterek bu sorunu aşabileceğini düşünmektedirler. Ancak bu tamamen yanlıştır. İşletmelerde hava yetersiz kalıyorsa öncelikle kompresörün kapasitesi kontrol edilmelidir.

Depo Büyüklüğünün Önemli Olduğu Durumlar

Ancak buna ek olarak hava tankının büyük olmasını gerektiren bazı özel durumlar oluşabilir. Mesela hava tüketen bir makine aldınız (pnömatik) ve makine bir defa çalıştığında belirli bir süre yüksek miktarda hava tüketiyor. Bunu örnekle açıklamaya çalışalım:

Makinenizin bir defa çalıştığında 1 saniyede tükettiği hava miktarı 1500lt/dk olsun ve bunu (th) tüketilen hava.

Makinenizin bir defa çalıştığında aralıksız hava tükettiği süre 5 saniye olsun (ts) tüketim süresi.

Makinemizin minimum basınç ihtiyacı 6 bar olsun.

Hesaplama:

ts*th= bir defa çalışmada tüketilen toplam hava miktarı.

5*1500=7500 lt bir defa çalışmada tüketilen toplam hava miktarı.

Şimdi bu 7500 litre havanın 5 saniye içerisinde harcanıcağını biliyorsak buna uygun olarak hava tankı seçimi yapmamız gerekmektedir.

2 yöntemle çözüme ulaşabiliriz.

1. Yöntem – Basıncın arttırılması.

Hava tankımızın 1000 litre, basıncımızın 8 bar olduğunu düşünelim. Bu durumda hava tankımız tam dolu olduğunda 8*1000=8000 litre hava depolamış olacaktır.

Hava tankımızdaki 8000 litre hava, makinemizin harcamış olduğu 7500 litre havayı karşılıyormuş gibi gözükebilir ancak makinemizin minimum çalışma basıncı 6 bar olduğundan;

1000 lt (hava tankı nominal hacmi) * 6 bar=6000 litre alt sınırımız olmaktadır. 8000 – 6000=2000 litre hava tankı içerisindeki kullanılabilir miktardır. 7500-2000=5500 litrelik daha hava ihtiyacımız bulunmaktadır.

Sonuç hava yetersizdir.

Aynı hava tankıyla (1000lt) 15 bar basınca çıktığımızı düşünürsek.

15*1000=15000lt hava tankında depolanan toplam hava miktarıdır.

6000 litre alt sınır.

15000-6000=9000 litre tanktaki kullanılabilir hava miktarı.

7500 litre makinemizin bir defada en az 6 bar da ihtiyaç duyduğu hava miktarı.

9000>7500 – kullanılabilir hava miktarı makinenin ihtiyaç duyduğu hava miktarından fazladır.

9000-7500=1500 litre kullanım sonrası ihtiyaç fazlası artan hava miktarı.

6000 + 1500=7500 kullanım sonrası tanktaki toplam hava miktarı.

7500/1000=7,5 bar kullanım sonrası tanktaki kalan toplam basınç.

Sonuç hava yeterlidir.

2. Yöntem – Hava Tankının büyüklüğünün arttırılması

Hava tankımızın 5000 lt olduğunu düşünürsek kompresörümüz 8 bara geldiğinde 8*5000=40000 lt depolanan toplam hava miktarı olur.

Hava tankımızın hacmi büyüdüğü için 6 bar basınçta 6*5000=30000 litre alt sınırımız vardır.

40000 – 30000 =10000 litre kullanılabilir depolanan hava miktarı.

10000 >7500 – kullanılabilir hava miktarı makinenin ihtiyaç duyduğu hava miktarından fazladır.

10000 – 7500 =2500 litre kullanım sonrası ihtiyaç fazlası artan hava miktarı.

30000 + 2500 =32500 litre kullanımdan sonra tankta kalan toplam hava miktarı.

32500 /5000 = 6.5 bar kullanımdan sonra tankta kalan basınç miktarı.

Sonuç : Hava yeterlidir.

Dikkat ettiyseniz kompresörün yetiştirme kapasitesiyle ilgili herhangi bir hesap yapmadım. Çünkü makinemizin uzun süre bekleyip 1 defa çalıştığını ve kompresörün sadece bu makineyi beslediği farz ettim. Eğer bu makine sıklıkla devreye giren bir makine olmuş olsaydı kompresörün kapasitesini arttırmam gerekirdi.

Değerlendirme:

1. Yöntemde 1000 litrelik bir tankın yüksek basınçlara dayanıklı olması gerekmektedir. 15 bar’a çıkarılan bir hava tankının en az 23 barda yetkili kişilerce su ile test edilip onaylanması gerekmektedir.

Avantajları:
  • Depo hacmi küçük olduğu için yer avantajı sağlar.
  • Maliyet fiyatı düşüktür.
Dezavantajları
  • Havayı sağlayan kompresörün yüksek basınca çıkmaya uygun tasarlanmış kompresör olması gerekmektedir. Pistonlu kompresörlerde 2 kademeyle yüksek basınçlara çıkılabilir. Vidalı kompresörlerde ise tavsiye edilen en yüksek basınç 13 bardır ve kayış-kasnak sistemi ile oynanarak devir düşürülmelidir.
  • 1000 litrelik 8 bar uyumlu bir hava tankına göre fiyatı yüksektir. Çünkü tankın sac kalınlığı artmaktadır.
  • Riski fazladır.

Hava ne kadar çok sıkıştırılırsa tansiyonuda o kadar yüksek olmaktadır. Buda havanın tanktan çıkarken oluşturduğu tazyiği arttırmaktadır. Kimi zaman bu tazyik avantaj iken kimi zaman dezavantaj olabilmektedir.

2. Yöntem de 5000 litrelik büyük hacimde bir tank 8 bara çıkarılmaktadır.

Avantajları
  • 8 bar’lık herhangi bir kompresör ile tankı doldurabilirsiniz.
  • Yüksek basınca çıkmaya gerek yoktur.
Dezavantajları
  • Hacimsel olarak yer işgal eder.
  • Taşıma – Maliyet fiyatı yüksektir.

Not: 1000 litrelik dik bir hava tankının yaklaşık boyutları : 200  cm yüksekliğinde 80 cm çapındadır. 5000 litrelik bir hava tankının yüksekliği yaklaşık 380 cm ve çapı yaklaşık 130 cm dir.

Örnekte vermiş olduğum tanklar haricindede tanklar kullanılabilir. aynı mantık ile basınç ve kapasite hakkında sonuçlara ulaşabilirsiniz.

Yazı biraz karışık olabilir 🙂 ancak mümkün olduğunca açık anlatmaya çalıştım.

Incoming search terms:

  • sabit hacimde basınç artınca depolanan hava miktarı
  • hava kompresörlerinin hava tutma kapasitesi
  • basınçlı hava tankı hesabı
  • hava tankı hesabı
  • 2000 lt hava tankının basıncı
  • hava tanklarının basınç kaybı hesabı
  • KOMPRESÖR TANK SEÇİMİ
  • kompresöre göre hava tankı seçimi
  • kullanılan hava debisine göre hava tankı hacmi hesaplama
  • hava tankı hacim hesaplama
Ağu 03

Basınç – Debi ilişkisi

Öncelikle şunu söylemek gerekir; basınç ve debi ters orantılıdır yani basınç arttıkça kompresör debisi azalır.

Kompresörlerin yapısı genelde 7-8 bar basınca uygun olarak tasarlanmıştır ve bu basınca uygun elektrik motoru ve malzemeler kullanılmıştır.

Sanayi ortamında hava tüketen cihazlarda genel olarak kompresörlerin basıncıyla uyumlu çalışmaktadırlar. Örneğin birçok hava tüketen plazma kesim, CNC tezgah gibi makinalar 5 – 6 bar alt basıncından daha düşük basınçlarda alarm vermektedirler.

Kimi özel durumlarda ise yüksek basınç hava ihtiyacı vardır. Kompresör Seçimi yazımızda da belirttiğimiz gibi kompresör almaya karar verdiğinizde öncelikle kullanım alanlarınızdaki minimum basınç ihtiyacınızı araştırmanız gerekmektedir. Çünkü yüksek basınçlı kompresör düşük basınç hava ihtiyacını karşılayabilir ancak düşük basınç kompresör yüksek basınç ihtiyacınızı karşılayamaz.

Basınç ihtiyacımıza en başta karar vermemizin nedeni nedir?

Çünkü alacağımız kompresörün sisteminin yapısı, hava tankının basınca dayanma gücü ve testi, ve diğer aksamlar istenilen basınç değerine uygun olarak fabrika çıkışı ayarlanmaktadır. Yani, siz 8 bar üst basınç değerine uygun bir kompresör alırsanız ve bunu daha sonra 13 bar’a çıkartmak isterseniz muhtemelen tüm kompresör ve kompresörle gelen diğer ürünleri değiştirmeniz gerekecektir.

8 bar basınç uyumlu kompresörün basıncını kontrolsüz bir şekilde yükseltirsek ne olur?

  •  Hava tankınızın patlama riskini arttırmış olursunuz. En önemli nokta budur. Hava tankınızın üzerinde bulunan etikette yazan çalışma basınç değerini kesinlikle aşmamanız gerekmektedir. Siz kompresörünüzün basıncını bilinçsiz bir şekilde arttırırsanız, ne zaman patlayacağı belli olmayan bir bomba elde etmiş olursunuz. Ayrıca basınç değerini arttırmasanız dahi hava tankının yıllık basınç testlerinin yaptırılması gerekmektedir. Bu çalışma bakanlığı tarafından ayrıca kontrol edilmektedir.
  • Varsa kompresörünüzün üzerindeki sigortalar ve şalterler korumaya geçer.
  • Kompresörünüzün ve hava tankının üzerindeki emniyet ventilleri devreye girerek mekanik olarak hava tankındaki fazla havayı tahliye eder.
  • Varsa emniyet için bulunan 2. duruk şalter devreye ve sistemi elektriksel olarak durdurur.

Kompresör üzerindeki koruma üniteleri devreye girmezse

  • Hava tankınız patlayabilir.
  • Elektrik motoru yanabilir.
  • Kompresörün yapısı zarar görebilir. Örneğin pistonlu kompresörde krank kesebilir.

Şimdiye kadar işin basınç kısmını açıkladım. Eğer basıncımızı arttırmak ve bu tür problemle karşılaşmak istemiyorsak basınç arttırırken debiden kaybetmemiz ve buna da kompresörümüzü alırken kara vermemiz gerekmektedir.

Kompresörle debi birbirne ters orantılı kavramlardır. Basınç arttıkça debi düşmektedir.

Pistonlu Kompresörlerde

Pistonlu kompresörlerde basınç kademe sistemi ile arttırılmaktadır. 8 bar kompresörlerde kademe yoktur ve kafalar sayesinde emilen hava doğrudan hava tankına gönderilir. Ancak 2 kademe kompresörlerde emilen hava doğrudan hava tankına değil tekrardan daha küçük yapıdaki basma kafasına iletilir. Burada 2. kez sıkıştırıldıktan sonra hava tankına basılır. Bu sayede kompresörünüzün debisi düşürülmüş ve basıncı yükseltilmiş olur.

Böylelikle kompresörünüzün yapısı yüksek basınca çıkmaya uyumlu hale gelmiş olur. Fabrika çıkışı bu şekilde imal edilen pistonlu kompresörün hava tankıda yine fabrika çıkışı yüksek basınca uygun imal edilir.

Vidalı Kompresörlerde

Vidalı kompresörlerde ise sistemin kayış kasnak ölçüleri değiştirlerek basınç yükseltilir. Vidalı kompresörlerde de basınç arttıkça debi düşmektedir. Üretici firmaya göre değişiklik göstersede genelde 13 – 15 bar maksimum çalışma basıncına kadar vidalı kompresörler ayarlanabilmektedir. Kayış – kasnak değiştirme işlemini yetkili personele yaptırmanız gerekmektedir.

Uyarılar

  • Yetkili personel haricinde kompresörünüzün basınç ayarıyla kesinlikle oynamayın.
  • Hava tankının yıllık testini mutlaka yaptırın.
  • Yüksek basınç kompresör aldıysanız kullanacağınız hava tankının kaç bar basınç için uyumlu olduğunu mutlaka kontrol ediniz.

Incoming search terms:

  • debi basınç
  • basınç debi ilişkisi
  • basınç hız debi hava
  • fan debi etiketi
  • debi basınç ilişkisi
  • basinç hiz ilişkisi
  • debi ile basınç arasındaki
  • fan debisi
  • hava kompresör barı nasıl yükseltilir
  • basınçla debi arasındaki ilişki
Haz 10

Emniyet Ventili

Emniyet Ventili

Emniyet Ventili

Emniyet Ventili

Emniyet ventilleri, kompresörünüzde beklenmeyen bir şekilde basınç yükselmesi oluşursa tehlikeyi önlemek amacıyla kullanılan acil tahliye valfleridir.

Kompresörünüz normal şartlarda duruk şalterinde ayarlanmış olan basınca kadar çıkarak durmaktadır. Yine ayarlanmış ara basınca (ΔP) düştüğü zaman tekrar kalkış yapmaktadır. Bu bir kompresörün normal çalışma prensibidir.

Eğer kompresörün herhangi bir şekilde (duruk şalter bozulması, ayarlar ile oynanması vb.) basıncı gereğinden fazla yükselirse, kompresörünüzün üzerine fabrika çıkışı entegre edilmiş olan emniyet ventili devreye girerek fazla basıncı tahliye eder.

Emniyet ventilinin mekanik bir sistemden oluşur. İçerisindeki belirli bir tansiyona sahip olan bir yay sayesinde, hava çıkışının belirli bir basınca kadar baskılar. Ancak fazla basınç durumunda basıncın gücü yayın tansiyon gücünü yenerek havanın tahliye edilmesini sağlar.

Emniyet ventilleri üretici firma ve ihtiyaca göre değişiklik göstermektedirler. Kimi emniyet ventilleri üzerinde bulunan ayar somunu ile ayarlanabilirken, kimiside sabit bir basınca fabrika çıkışı ayarlanabilmektedir.

Ayrıca bazı emniyet ventillerinin tahliye kısmı dişli bir yapıya sahip olmaktadır. Bu sayede basınç ayarlı çekvalf olarak da kullanılabilmesi için olanak sağlarlar.

Emniyet ventilinin ayarlı olması gereken seviye üst basınç miktarından biraz fazla olmalıdır. Yani eğer kompresörünüz 8 bar da çalışıyor ise emniyetiniz 9 bar’a göre ayarlı olmalıdır.

Incoming search terms:

  • yağ tankları için hava ventili
  • hava tankı emniyet valfi
  • kompresör tanklarında emniyet ventili hesabı
  • KOMPRESÖR EMNİYET VENTİLİ
  • hava tankı emniyet ventili
  • kompresör basınç ayarı
  • KOMPRESÖR VENTİLİ
  • kompresör emniyet valfi
  • kompresör emniyet ventili seçimi
  • KOMPRESÖR BASINÇ EMNİYET VENTİLLERİ
Haz 10

Hava Deposundaki Suyu Boşaltın

Hava Deposundaki Suyu Boşaltın

Hava tankınızda biriken suyun mümkün olduğunca sık boşaltılması gerekir. Basınç altında havadaki nemin suya dönüşmesinden dolayı hava tankınız içerisinde zamanla su birikmektedir.

Su nasıl hava tankından tahliye edilir?

Hava deposunun alt kısmına imalatcı firma tarafından bir vana veya körtapa takılmıştır. Bu, hava tankının içerisindeki suyun tahliyesi amacıyla kullanılmaktadır. Buradaki tahliye vanasına bir su hortumu takarak,  günlük, haftalık veya kendi belirlemiş olduğunuz periyotlar halinde hava tankının içerisinde biriken suyu tahliye edebilirsiniz. Hava tankından çıkan pis suyu bir kap içerisine yönlendiriniz. Bu işlemleri yapmadan önce hava tankında basınç olmadığından emin olunuz. Hava tankında basınç varken bu işlemi yaparsanız, kirli su tazyikli bir şekilde çıkar ve etrafa yayılır.

Otomatik tahliye sistemleri

Bu sistemler, tahliye vanasına takılan elektrikli sistemlerdir. Bunlar herhangi bir insan desteğine ihtiyaç duymadan otomatik olarak hava tankındaki suyu boşlatan sistemlerdir. İç mekanizmalarında suyu biriktirerek dolmasını bekleyen bu sistemler, sensörleri sayesinde ihtiyaç duydukça sadece suyu tahliye ederek enerji tasarrufu sağlamaktadırlar.

Selenoid valf ve zaman rölesi ile tahliye

Bu tahliye sistemi de yine otomatik olarak tahliye yapılmasını sağlayan bir sistemdir. Tahliye vanası üzerine bağlanan bir selenoid valf ve zaman ayarlı röle ile belirlenen sürelerde selenoid valfin açması sağlanarak otomatik olarak tahliye işlemi yapılabilir. Ancak bu sistem karmaşık bir yapıya sahip olacaktır ve suyla beraber aynı anda çok miktarda hava tahliye edilmiş olacaktır. Bu, havanın boşa atılmasından dolayı kompresörünüzün daha çok çalışmasına sebep olacak ve enerji israfına yol açacaktır.

Tahliye edilen pis su

Bu su içerisinde yağ, kaynak tozu, su, toz, bakteri ve birçok maddeyi barındırmaktadır. Bu suların doğrudan doğaya atılması uygun görülmemektedir. Bu suların özel filtreler yardımı filtrelenerek doğaya bırakılması uygundur.

Incoming search terms:

  • kompresör basınçlı deposu su tahliye valfi
  • kondense
  • sik bosaltma
  • hava kompresörün tankında su birikmesi
  • Sikboşaltma
Haz 10

Hava Depoları

Hava Depoları

Hava depoları, kompresörden çıkan havayı depolamak ve düzenlemek amacıyla üretilen kaplardır. Bu sayede kompresörünüz belirli bir düzen ile çalışmaktadır. Hava depoları herhangi bir hava üretimi yapmadığından dolayı, kompresörünüz yetersiz ise yeni depo alarak yeterli olacağını düşünmeniz tamamen yanlıştır. Eğer kompresörünüz yetiştirmiyor ise hava deposunu değil kompresörünüzü değiştirmeniz gerekmektedir.

Hava depoları, kompresörünüzün büyüklüğüne göre değişik büyüklükler de üretilmektedir.

Hava depoları içlerinde basıncı hapseden kaplar olduğu için tehlikelidir ve Çalışma Bakanlığı tarafından yıllık olarak denetlenmektedir. Hava depolarının “TSE Basınçlı Kaplar Test Yönergesi” ve “TS 1203 EN 286-1” normlarına göre üretilmiş olmaları gerekmektedir.

Hava depolarının her yıl yetkili kuruluş ve makine mühendisleri tarafından kontrol edilerek kontrol test raporu edinilmesi gerekmektedir.

Hava depolarının sac kalınlığı ve çıkabilecekleri ve izin verilen maksimum basınç miktarları yine bu normlara göre ayarlanmaktadır.

Incoming search terms:

  • ts 1203 en 286-1
  • dizel motorlu kompresör silobas