Ağu 16

Kurutucu Çalışma Prensibi

Normal şartlarda bir ortamda hava içerisinde gözle görülemeyen su molekülleri (nem) bulunmaktadır. Kompresörler çalıştıklarında ortamdan çektikleri havayı sıkıştırırlar. Hava sıkıştırıldığında içerisindeki nem suya dönüşmektedir. Oluşan suyun bir kısmı hava tankına birikmektedir ve bir kısmıda tesisata taşınmaktadır. Ne kadar su oluşacağı hava koşulları, kompresörün bulunduğu yerin coğrafik konumu, iklim ve kompresörünüzün kapasitesi gibi çeşitli etkenlere bağlıdır. Örneğin Akdeniz kıyılarında çalışan bir kompresörden ortaya çıkan su miktarı ile aynı zamanda, aynı kapasitede İç Anadoluda çalışan bir kompresörden ortaya çıkan su miktarı birbirinden farklıdır. Akdeniz bölgesi daha nemli bir bölge olduğu için burada daha çok su ortaya çıkmaktadır.

Not: Kompresörden gelen hava metal üzerinde daha çok yoğuşacağından tesisatta kullanılan malzemenin yapısıda su oluşumuna etkendir. Yani metal borularla çekilmiş bir tesisat ile plastik boruyla çekilmiş tesisat arasında da su oluşumu açısından fark olabilmektedir.

Bilindiği gibi su metale zarar vermekte paslanmasına yol açmaktadır. Ne gibi zararlar meydana gelebileceği sektöre göre değişmektedir. Mesela sağlık sektöründe ve kaporta boya servislerinde tesisattan su gelmemesi için büyük özen gösterilirken atölyelerde temizlik amaçlı kullanılan kompresörlerde tesisattan su gelmesinin kullanıcı açısından bir zararı olmayabilir.

İşte kurutucuların kullanım amacı tesisatta oluşan suyun ayrıştırılarak tesisattan atılmasını sağlamaktır. Kurutucular içlerindeki özel bir gazın devirdaim ettirilerek soğuk bir yapı oluşturulmasını ve bu yapı içerisinden kompresörden gelen havanın geçirilerek soğutulmasını sağlarlar. Soğuyan hava taşıdığı su moleküllerini kurutucu içerisinde bırakır. Daha sonra bu su kurutucudan dışarıya atılır.

Klimalar, kurutucular, buzdolapları vb. gibi bir çok soğutucu için bu özel gazdan yararlanılmaktadır. Bu gazın sistem içerisinde devirdaim ettirilmesi de yine bir ekovat kompresör yardımıyla olmaktadır.

Ağu 13

Vidalı Kompresör Arıza Göstergeleri

Vidalı kompresörler kontrol paneline sahip olan ve kendi kendilerini korumaya alma özelliğine sahip kompresörlerdir. Eğer bir vidalı kompresörde arıza meydana gelmiş ise, daha büyük sorunlara yol açmadan çalışmasını durdurur ve arıza uyarılarısı verir.

Arızalarda gösterilecek uyarılar başlıca şunlar olabilir;

  1. Ana Motor Yüksek Amper Uyarısı
  2. Varsa, Fan Motoru Yüksek  Amper Uyarısı
  3. Yüksek Hararet Uyarısı
  4. Yüksek Basınç Uyarısı

1. Ana Motor Yüksek Amper Uyarısı

Amper: Akım şiddeti olarak bilinir. Birim zamanda telden geçen akım miktarıdır ve “A” ile belirtilir.

Elektrik motorları kw güçlerine göre çektikleri amper miktarları fabrika çıkışı belirlenmektedir. Bu amper miktarını Elektrik motorunun metal etiketi üzerinden okuyabilirsiniz.

Elektrik motorları çalıştıklarında etikette yazılı olan amper miktarına kadar zorlanabilmektedir. Elektrik motorunuzu ne kadar zorlarsanız amper miktarı aynı oranda yükselecektir. Eğer amper miktarının üst seviyelerinde motoru zorlarsanız motorun yanmasına veya başka bir arızanın ortaya çıkmasına sebep olursunuz.

Vidalı kompresörlerde elektrik motorunun korunmasını sağlamak amacıyla elektrik panosu içerisine akım ölçen termik röle yerleştirilmektedir. Bu röle üzerinde genellikle mavi ve kırmızı 2 düğme bulunmaktadır. Elektrik motorunun çalışması bu röleye bağlıdır. Termik röleler fazla akım geçtiğinde sistemi durdurabilme özelliğine sahiptirler.

Eğer kompresörünüzde herhangi bir şekilde fazla akım çekme durumu olursa bu röle devreye girerek ana motorun durdurulmasını sağlar.

Elektrik motorunun fazla akım çekmesine sebep olabilecek durumlar nelerdir?

  • Yüksek Basınç: a) Kompresörünüz fabrika çıkış ayarından daha yüksek bir basınca çıkarıldığında fazla basıncın kompresörünüze yüklenmesinden dolayı amper seviyeside artmaktadır. Bu durum motorunuzla uyumlu olan rölenin izin verdiği amper miktarının üstüne çıkmasına sebep olabilir ve sistem çalışmayı durdurabilir. b) Vidalı kompresörünüz havayı doldurup durduğu sırada, içerisindeki havayı tahliye edemeden tekrar kalkış yaparsa, kalkış esnasında elektrik motoruna fazla yüklenilmiş olur. Bu da demeraj akımının çok daha fazla olmasına sebep olabilir. Bu durumda elektrik motorunuz yine sistem tarafından devre dışı bırakılıp çalışma durdurulur.
  • Vida ünitesinde meydana gelen herhangi bir zorlanma (Örn. Vida kilitlemesi): Vida ünitesi elektrik motorunuza doğrudan bağlanan bir elemandır. Burada meydana gelebilecek herhangi bir arıza veya sıkışma elektrik motorunuzun fazla amper çekerek sistemin durdurulmasına sebep olabilir.

2. Fan Motoru Yüksek  Amper Uyarısı

Kompresörünüz üzerinde harici bir fan motoru bulunuyorsa bu motorda bir problem olduğuna dair ortaya çıkan uyarıdır.

3. Yüksek Hararet Uyarısı

Kompresörünüzün vida ünitesine bağlı olan bir müşür yardımıyla kompresörünüzün hararet seviyesi ölçülür. Vidalı kompresörler genellikle en az 0 oC ve en çok 115 oC arasında çalışmaya uygundur. Eğer kompresörünüzün ısı seviyesi 115 oC üzerine çıkarsa kompresörünüz otomatik olarak çalışmayı durdurur ve ısı yüksek kaldığı sürece hararet uyarısı vermeye devam eder. Manuel kontrol paneline sahip olan kompresörlerde hararet gösteren bir saat bulunur. Bu saat üzerinde ayarlanabilir veya sabit şekilde hararet alarm noktası bulunur. Bu hararet saatleri kontaklıdır ve ayarlı olunan değer geçildiğinde elektrik panosuna bağlı kontak sayesinde sistem arıza uyarısı verir.

Not: Kompresörünüzü 115 oC’den fazla bir ısı değerine yükseltmeniz durumunda arıza ve tehlikelere sebep olabilirsiniz.

Kompresörün hararet yapmasına sebep olabilecek durumlar nelerdir?

Bununla ilgili olarak Kompresör Hararet Yapıyor yazımızı inceleyebilirsiniz.

4. Yüksek Basınç Uyarısı

Kompresörünüzün basıncının fazla yükseldiği durumlarda emniyet şalteri devreye girer ve elektriksel olarak sistemin durdurulmasını sağlar.

Basıncın yükselmesine sebep olabilecek durumlar nelerdir?

  •  Kompresörünüzün basınç değerlerinin yükseltilmesi durumunda emniyet şalteri devreye girer.
  • Duruk şalterde (yada presostat) meydana gelen bir arıza basıncın yükselmesine sebep olabilir.
  • Emiş valfinde meydana gelen bir arıza basıncın yükselmesine sebep olabilir. Bazı emiş valflerinin kapak kısımlarında meydana gelen bir arıza sebebiyle normalde boşa geçtiğinde kapanması gereken emiş valfi açık kalarak kompresörünüz boşta olduğu halde hava emerek basınç yükselmesine sebep olabilir. Bu durumda emniyet devreye girer ve sistem durdurulur.
  • Kompresörünüzün ani yüklenmelerinde iç basınç hızla yükselerek emniyet uyarısına sebep olabilir. Bu, ayrıca seperatörünüzün patlamasına da sebep olabilir. Böyle bir durum kompresörünüzün çıkış borusuna (tanktan önce) vana bağlanmışsa meydana gelebilir. Kapalı kalan vanaya yüksek debili kompresör hızla yüklendiğinde basınç aniden yükselir. ani yükselmeden kompresör kendini hızlı durduramayacağından yüksek basınç emniyeti devreye girer.

Burada yazılanlar her kompresör için birebir uyuşmayabilir. Üretici firmalara göre farklı uyarılar ve emniyet sistemleri kullanılıyor olabilir.

Ağu 09

Kayış

Kayış - Kasnak

Kayış – Kasnak

Kayış – kasnak sistem çalışan kompresörlerde isminden de anlaşıldığı üzere motor hareketi, kompresör krank miline ya da vida ünitesine kayış yardımıyla iletilmektedir. Kayışlarlarda bir çok üründe olduğu gibi çok değişik çeşitlerde üretilmektedirler. Kompresörlerde kullanılan kayışların kaç adet ve ne çeşit kullanılacağı üretici firma tarafından belirlenmektedir.

Herhangi bir durumda kompresörünüzün kayışı değişmesi gerekirse dikkat edilmesi gereken noktalar şunlardır;

  • Kullanılan kasnaklar ve kayışlar birbirine uyumlu olması gerekmektedir. Burada kanal yapısı ve kayışın türü önemlidir. Çoğunlukla kompresörlerde V kayış kullanılmaktadır.
  • Kasnak ölçülerinize göre kullandığınız kayışın gerdirmeye müsait şekilde tam olarak kasnak üzerine oturması gerekmektedir.
  • Kayış taktığınızda kasıntı olmaması için kasnakların gerekli hesaplamalar yapılarak birbirinin ekseninde ve biribirine tam paralel olarak ayarlanması gerekmektedir. Aksi takdirde yüksek devirle dönen kayış çırpma yapar, kopabilir veya herhangi başka bir arızaya sebep olabilir.
  • Kayışların çok gergin olması durumunda elektrik motorunuz yanabilir, elektrik motorunun rulmanları arızalanabilir veya kompresörünüzün krank mili zarar görebilir. Bu sebepten özellikle pistonlu kompresörlerde kayış kasnak gerginliğine dikkat edilmesi gerekir. Eğerki kayış bol bırakılırsa basınç yükseldikçe kayışın çırpması artabilir, patinaj yaparak kopmasına sebep olabilir.
  • Kayışların kaliteside önemli bir unsurdur. Kullanılan kayışların kaliteli olmasına dikkat edilmelidir. Bu kayışın ömrünü uzatır.

Kayış değiştirme gibi kompresör mekaniğinde yapılacak işlemlerin yetkili ve tecrübeli kişiler tarafından yapılması uygundur.

Ağu 06

Ekovat Kompresörler

Ekovat Kompresör

Ekovat Kompresör

Ekovat kompresörler genellikle soğutma sistemleri için kullanılan kompresörlerdir. 50 lt gibi çok küçük kapasitelerde imal edilmektedirler. Bu tür kompresörler buz dolapları içerisinde, hava kurutucularında, klimalarda sıklıkla kullanılmaktadır. Ayrıca harici kompresör olarak da imal edilmektedir.

Ağu 03

Basınç – Debi ilişkisi

Öncelikle şunu söylemek gerekir; basınç ve debi ters orantılıdır yani basınç arttıkça kompresör debisi azalır.

Kompresörlerin yapısı genelde 7-8 bar basınca uygun olarak tasarlanmıştır ve bu basınca uygun elektrik motoru ve malzemeler kullanılmıştır.

Sanayi ortamında hava tüketen cihazlarda genel olarak kompresörlerin basıncıyla uyumlu çalışmaktadırlar. Örneğin birçok hava tüketen plazma kesim, CNC tezgah gibi makinalar 5 – 6 bar alt basıncından daha düşük basınçlarda alarm vermektedirler.

Kimi özel durumlarda ise yüksek basınç hava ihtiyacı vardır. Kompresör Seçimi yazımızda da belirttiğimiz gibi kompresör almaya karar verdiğinizde öncelikle kullanım alanlarınızdaki minimum basınç ihtiyacınızı araştırmanız gerekmektedir. Çünkü yüksek basınçlı kompresör düşük basınç hava ihtiyacını karşılayabilir ancak düşük basınç kompresör yüksek basınç ihtiyacınızı karşılayamaz.

Basınç ihtiyacımıza en başta karar vermemizin nedeni nedir?

Çünkü alacağımız kompresörün sisteminin yapısı, hava tankının basınca dayanma gücü ve testi, ve diğer aksamlar istenilen basınç değerine uygun olarak fabrika çıkışı ayarlanmaktadır. Yani, siz 8 bar üst basınç değerine uygun bir kompresör alırsanız ve bunu daha sonra 13 bar’a çıkartmak isterseniz muhtemelen tüm kompresör ve kompresörle gelen diğer ürünleri değiştirmeniz gerekecektir.

8 bar basınç uyumlu kompresörün basıncını kontrolsüz bir şekilde yükseltirsek ne olur?

  •  Hava tankınızın patlama riskini arttırmış olursunuz. En önemli nokta budur. Hava tankınızın üzerinde bulunan etikette yazan çalışma basınç değerini kesinlikle aşmamanız gerekmektedir. Siz kompresörünüzün basıncını bilinçsiz bir şekilde arttırırsanız, ne zaman patlayacağı belli olmayan bir bomba elde etmiş olursunuz. Ayrıca basınç değerini arttırmasanız dahi hava tankının yıllık basınç testlerinin yaptırılması gerekmektedir. Bu çalışma bakanlığı tarafından ayrıca kontrol edilmektedir.
  • Varsa kompresörünüzün üzerindeki sigortalar ve şalterler korumaya geçer.
  • Kompresörünüzün ve hava tankının üzerindeki emniyet ventilleri devreye girerek mekanik olarak hava tankındaki fazla havayı tahliye eder.
  • Varsa emniyet için bulunan 2. duruk şalter devreye ve sistemi elektriksel olarak durdurur.

Kompresör üzerindeki koruma üniteleri devreye girmezse

  • Hava tankınız patlayabilir.
  • Elektrik motoru yanabilir.
  • Kompresörün yapısı zarar görebilir. Örneğin pistonlu kompresörde krank kesebilir.

Şimdiye kadar işin basınç kısmını açıkladım. Eğer basıncımızı arttırmak ve bu tür problemle karşılaşmak istemiyorsak basınç arttırırken debiden kaybetmemiz ve buna da kompresörümüzü alırken kara vermemiz gerekmektedir.

Kompresörle debi birbirne ters orantılı kavramlardır. Basınç arttıkça debi düşmektedir.

Pistonlu Kompresörlerde

Pistonlu kompresörlerde basınç kademe sistemi ile arttırılmaktadır. 8 bar kompresörlerde kademe yoktur ve kafalar sayesinde emilen hava doğrudan hava tankına gönderilir. Ancak 2 kademe kompresörlerde emilen hava doğrudan hava tankına değil tekrardan daha küçük yapıdaki basma kafasına iletilir. Burada 2. kez sıkıştırıldıktan sonra hava tankına basılır. Bu sayede kompresörünüzün debisi düşürülmüş ve basıncı yükseltilmiş olur.

Böylelikle kompresörünüzün yapısı yüksek basınca çıkmaya uyumlu hale gelmiş olur. Fabrika çıkışı bu şekilde imal edilen pistonlu kompresörün hava tankıda yine fabrika çıkışı yüksek basınca uygun imal edilir.

Vidalı Kompresörlerde

Vidalı kompresörlerde ise sistemin kayış kasnak ölçüleri değiştirlerek basınç yükseltilir. Vidalı kompresörlerde de basınç arttıkça debi düşmektedir. Üretici firmaya göre değişiklik göstersede genelde 13 – 15 bar maksimum çalışma basıncına kadar vidalı kompresörler ayarlanabilmektedir. Kayış – kasnak değiştirme işlemini yetkili personele yaptırmanız gerekmektedir.

Uyarılar

  • Yetkili personel haricinde kompresörünüzün basınç ayarıyla kesinlikle oynamayın.
  • Hava tankının yıllık testini mutlaka yaptırın.
  • Yüksek basınç kompresör aldıysanız kullanacağınız hava tankının kaç bar basınç için uyumlu olduğunu mutlaka kontrol ediniz.